piątek, 8 maja 2015

"Lać jak z cebra" - co to jest "cebr"?

Powiedzenie lać jak z cebra znane jest każdemu. Mówimy tak, gdy pada ulewny deszcz. Jednak czy kiedykolwiek zastanawiałeś/aś się czym jest cebr?

Słowo to znajdujemy już w Kronice Galla Anonima. W jednym z opowiadań autor używa słowa czebri mówiąc o drewnianych naczyniach. Tworząc liczbę pojedynczą, nie używa jednak, jakby się mogło wydawać formy czebr, ale czber

A skąd się wzięła upowszechniona dzisiaj forma cebr? W gwarach mazurzących -cz wymawia się jako -c. Dlatego czber przeszło w cber, co dalej odmieniano cebra, cebrowi, cebrem, o cebrze. Z czasem wyrównano również odmianę mianownikową i zaczęto mówić cebr. We obecnej polszczyźnie mamy już nie cebr, ale ceber

Ale wróćmy do naszego powiedzenia: dlaczego leje jak z cebra?
Ceber był wielkim, okrągłym naczyniem, zrobionym z drewna. Używano go do noszenia wody. Zbudowany był z klepek, najczęściej wykonanych z leszczyny. Ponieważ musiał mieć ucha, aby ułatwić noszenie - klepki nie zawsze były idealnie dopasowane. Zdarzało się więc, że woda wylewała się przez szczeliny. Tryskając na wszystkie strony, oblewając osobę niosącą ceber, która później wyglądała, jakby spotkał ją rzęsisty deszcz. 

4 komentarze:

AsiaM. pisze...

Jako dziecko myślałam, że "scebra" to takie zwierzę ;-)

VoytekS pisze...

Nie sądzę, żeby ceber miał być aż tak nieszczelny, że oblewał przez szpary osobę niosącą. Naczynie do noszenia wody??? Moim zdaniem, "leje jak z cebra" można spokojnie przełożyć na "leje jak z wiadra", czyli rzęsiście, a nie jak np. z konewki.

Niebieski Stoliczek pisze...

Wiesz, że akurat ostatnio sie zastanawiałam jak to wiadro się przedstawiam? Fajny wpis. Pozdrawiam

Gamberetto pisze...

słyszałam, że cebr to sito??